Το 2011 τελείωσε. Το ΕΣΠΑ ξεκίνησε το 2007 με καταληκτική ημερομηνία το 2013 και ακόμα παραμένει το μοναδικό και δυστυχώς μερικώς, ενεργοποιημένο εργαλείο ανάπτυξης για τη χώρα μας. Η Ελλάδα οφείλει το 2012 να απορροφήσει τα χρήματα που της αναλογούν από το ΕΣΠΑ και να τα δαπανήσει με παραγωγικό τρόπο. Όσοι εμπλέκονται, πλέον, στο πρόγραμμα θα πρέπει να λογοδοτούν για τις καθυστερήσεις, τα νεκρά έργα και όλες τις δυστοκίες του. Οι κοινοτικοί εκπρόσωποι κρούουν πολλά καμπανάκια προς το κυβερνητικό επιτελείο, αλλά και στο σύνολο του κρατικού μηχανισμού.

Η Ευρώπη πιέζει για ένα σύστημα παρακολούθησης όλων των κοινοτικών έργων σε καθημερινή βάση, που θα είναι αναρτημένο και θα ξέρουν όλοι τι γίνεται, από ποιον γίνεται, πότε θα τελειώσει και με ποια αποτελέσματα για την οικονομία και την κοινωνία. Τα περιθώρια έχουν στενέψει επικίνδυνα και η αγορά απαιτεί πραγματική απορρόφηση των 20 και πλέον δισεκατομμυρίων ευρώ. Η μελετημένη απορρόφηση - αξιοποίηση των κονδυλίων θα έδινε άμεσα αναπτυξιακή ώθηση στην ελληνική οικονομία, καθώς το 35% κατ’ ελάχιστον θα κατέληγε απευθείας στα δημόσια ταμεία (φόροι) και στα ασφαλιστικά ταμεία, χωρίς καμία πιθανότητα φορο-εισφοροδιαφυγής. Το υπόλοιπο 65% θα διαχεόταν ταχύτατα σε εκατοντάδες επαγγέλματα.

Επιπρόσθετα, η κυβέρνηση πρέπει να σχεδιάσει το ΕΣΠΑ ΙΙ, το οποίο θα συζητηθεί στην Ευρώπη στο 1ο εξάμηνο του 2012 και έχει ακόμα πιο αυστηρές προδιαγραφές σε σχέση με τη δημοσιονομική πειθαρχία της κάθε χώρας. Πέρα των παραπάνω, εκκρεμεί και η ολοκλήρωση του Γ’ΚΠΣ για να μη χρειαστεί η Ελλάδα να επιστρέψει στο κοινοτικό ταμείο κεφάλαια ύψους €3,5 δις. Στο μεταξύ, μένει να δούμε εάν η Ελλάδα κατάφερε να απορροφήσει άλλο €1 δις, μέσα στο 2011, από το ΕΣΠΑ για να μην χαθούν και άλλοι κοινοτικοί πόροι.

Ενδιάμεση αξιολόγηση, αναθεώρηση και προβλήματα

Το μέτρο της μείωσης κατά 10% της εθνικής συμμετοχής στο ΕΣΠΑ δεν αντιπροσωπεύει νέα ή πρόσθετη χρηματοδότηση από την Ευρώπη, αλλά επιτρέπει την πρόωρη καταβολή των κονδυλίων που ήδη έχουν δεσμευτεί για την Ελλάδα, η οποία πλέον χρειάζεται να βρει λιγότερα εθνικά κονδύλια αλλά ώριμα έργα το γρηγορότερο δυνατόν. Σύμφωνα μάλιστα με στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης (21/12/2011) “η Ε.Ε. καταβάλλει εμπροσθοβαρώς το 95% των πόρων των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων, έτσι ώστε η χώρα να καταβάλλει μόνο το 5% για όλο το διάστημα που διαρκεί το  μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα σταθερότητας. Λόγω του προσωρινού χαρακτήρα της αύξησης και προκειμένου να διατηρηθούν τα αρχικά ποσοστά συγχρηματοδότησης ως σημείο αναφοράς για τον υπολογισμό των ποσών που έχουν αυξηθεί προσωρινά, οι αλλαγές που προκύπτουν από την εφαρμογή του μηχανισμού δεν αντικατοπτρίζονται στο χρηματοδοτικό σχέδιο που περιλαμβάνεται σε κάθε επιχειρησιακό πρόγραμμα.  Δεν αλλάζει, δηλαδή, η συνολική δημόσια δαπάνη του ΕΠ ούτε και το συνολικό ποσό της Κοινοτικής Συνδρομής.  Με την έξοδο της χώρας από το μεσοπρόθεσμο, η χώρα θα καταβάλλει αυξημένο ποσοστό εθνικής συμμετοχής, έτσι ώστε να καλυφθεί το σύνολο της Δημόσιας Δαπάνης του ΕΣΠΑ. Η ακριβής εφαρμογή του Κανονισμού θα εξειδικευθεί με εφαρμοστικό Κανονισμό που θα εκδοθεί από την Ε.Ε.”.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο ανασχεδιασμός του προγράμματος υπό τις νέες συνθήκες θεωρείται σχεδόν επιβεβλημένος, ενώ εκκρεμεί και η ενδιάμεση αξιολόγησή του, όπως ορίζει και ο κανονισμός της Ε.Ε. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου (12/12/2011), οι οδηγίες της ενδιάμεσης αξιολόγησης του προγράμματος δόθηκαν το Δεκέμβριο του 2008 και τον Ιούνιο του 2009. Μέχρι στιγμής έχει, ήδη, ανατεθεί η ενδιάμεση αξιολόγηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων Ενίσχυση της Προσπελασιμότητας και Εκπαίδευση - Δια βίου Μάθηση. Για τα υπόλοιπα επιχειρησιακά προγράμματα και περιφερειακά επιχειρησιακά προγράμματα, η διαδικασία ανάθεσης της αξιολόγησης βρίσκεται στη φάση της εξέτασης των προσφορών και εκτιμάται ότι η διαδικασία θα έχει ολοκληρωθεί εντός του 1ου εξαμήνου του 2012.  Η Ελλάδα εμφανίζει και μια άλλη ιδιαιτερότητα στο πρόγραμμά της, που θα πρέπει να ξεπεραστεί και αφορά την απένταξη των αδρανών (νεκρών) έργων, αλλά και την προσαρμογή του προγράμματος στις παρούσες οικονομικές συνθήκες. Εάν μέχρι το τέλος Φεβρουαρίου 2012 η κυβέρνηση δεν κατορθώσει να έχει ολοκληρωμένη εικόνα για το σύνολο των αδρανών έργων (διαδικασίες απεμπλοκής, δυνατότητα ολοκλήρωσης), πιθανώς να χάσουμε κονδύλια και να μην μπορούμε να εντάξουμε είτε νέα έργα είτε να τα μεταφέρουμε. Από το 2009 υπήρχαν 7.500 νεκρά έργα και μειώθηκαν κατά 40%. Στο μεταξύ, αναζητείται η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας μέσω του ΕΣΠΑ, μιας και αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για την οικονομική ανάκαμψη της Ευρώπης.