Αρχίζουν να «ξαναβλέπουν» τη Νοτιοανατολική Ευρώπη οι ελληνικές τράπεζες, προκειμένου να κατοχυρώσουν ισχυρή θέση την επομένη της κρίσης. Η στρατηγική τους έχει διαφοροποιηθεί, καθώς την επιθετική ανάπτυξη διαδέχεται η προσεκτική τοποθέτηση και, δυνητικά, η αξιοποίηση ευκαιριών που προκύπτουν ως αποτέλεσμα της κρίσης, καθώς οι αποτιμήσεις για τις τοπικές τράπεζες έχουν υποχωρήσει ακόμη και κάτω από τη λογιστική αξία. Σε κάθε περίπτωση, προτεραιότητα παραμένει ο έλεγχος της ποιότητας των χαρτοφυλακίων, μιας που οι οικονομίες της περιοχής παραμένουν σε συνθήκες έντονης αβεβαιότητας.

Οσοι παρακολουθούν τις αγορές της ΝΑ Ευρώπης είναι πεπεισμένοι ότι θα προκύψουν ευκαιρίες εξαγορών, καθώς οι ισορροπίες έχουν αλλάξει δραματικά για τους ευρωπαϊκούς ομίλους που δραστηριοποιούνται στην περιοχή. Κάποιοι από αυτούς θα αναγκαστούν να περιορίσουν την παρουσία τους ή ακόμη και να αποσυρθούν από αγορές, ενώ ήδη όμιλοι, που διατηρούν την ισχύ τους στην παρούσα φάση, εξετάζουν τις πιθανές ευκαιρίες, ώστε να έχουν παρουσία μετά την κρίση.

 

Οι ελληνικές τράπεζες, μετά το έντονο σοκ που προκάλεσαν οι κλυδωνισμοί των τοπικών οικονομιών, «πάγωσαν» οποιαδήποτε κίνηση επέκτασης της δραστηριότητας και βρίσκονται στη φάση αποτίμησης της πορείας των επενδύσεών τους, σε συνδυασμό με τις μακροοικονομικές εξελίξεις. Η διεθνής παρέμβαση στην περιοχή έχει ήδη επιδράσει σταθεροποιητικά, χωρίς πάντως να έχουν εξαλειφθεί οι κίνδυνοι, με αποτέλεσμα να επανεξετάζεται η πολιτική των ελληνικών ομίλων. Ο πρόεδρος της Εθνικής, Τάκης Αράπογλου, δήλωσε ότι η αύξηση κεφαλαίου, που πραγματοποιεί η τράπεζα, έχει, μεταξύ άλλων, ως στόχο τη διατήρηση ετοιμότητας για την αξιοποίηση ευκαιριών στη ΝΑ Ευρώπη, ενώ και οι διοικήσεις των άλλων μεγάλων ομίλων δεν έχουν εγκαταλείψει το σχεδιασμό για την περιοχή.

 

Παρότι ο μύθος του Ελντοράντο «θάμπωσε», η ΝΑ Ευρώπη δεν έπαψε να είναι η φυσική επέκταση της ελληνικής δραστηριότητας. Η κρίση ανέδειξε με δραματικό τρόπο τους μακροοικονομικούς κινδύνους των τοπικών οικονομιών που υφίσταντο μεν, αλλά στο βωμό της γοργής ανάπτυξης και υψηλής κερδοφορίας, είχαν περάσει σε δεύτερη μοίρα. Κάτι ανάλογο άλλωστε ισχύει και για την εγχώρια αγορά, η οποία γνώρισε πάνω από δέκα χρόνια αδιάκοπης ανάπτυξης, με αποτέλεσμα το σοκ της κρίσης να είναι ισχυρό και για τους Ελληνες τραπεζίτες.

 

Και μετά τη στήριξη που παρέχουν διεθνείς οργανισμοί στις οικονομίες της αναδυόμενης Ευρώπης, οι κίνδυνοι πάντως παραμένουν με σημαντικότερο τον πιστωτικό κίνδυνο, εξαιτίας της επιδείνωσης της χρηματοοικονομικής κατάστασης νοικοκυριών και επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, ο δείκτης καθυστερήσεων των ελληνικών τραπεζών στην περιοχή διαμορφώθηκε σε 3,9% στο τέλος του έτους, από 2,8% τον Ιούνιο του 2008 και έχει επιδεινωθεί έκτοτε. Στοιχεία όπως η υποτίμηση των τοπικών νομισμάτων έναντι του ευρώ και η υποχώρηση της αξίας των εξασφαλίσεων που έχουν οι ελληνικές τράπεζες, επιβαρύνουν την κατάσταση, η οποία παραμένει ελεγχόμενη σε αυτή τη φάση. Η έμφαση από τις διοικήσεις των εγχώριων ομίλων δίνεται στη διατήρηση της κεφαλαιακής επάρκειας, τον έλεγχο της ποιότητας των χαρτοφυλακίων και την προσέλκυση καταθέσεων.

 

Πέφτουν οι αποτιμήσεις

 

Πωλητήριο έχουν βάλει, ακόμη και ανεπίσημα, αρκετές τράπεζες της περιοχής και ήδη διεθνείς όμιλοι που δεν έχουν παρουσία, όπως η Deutsche Bank η Santander και η HSBC εξετάζουν τις τοπικές αγορές. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι όμιλοι με ισχυρό ισολογισμό, όπως η Intesa και η Societe Generale ή όσοι συγκεντρώνουν κεφάλαια από αυξήσεις, όπως η Εθνική και η πολωνική PKO, θα μπορούσαν να κινηθούν τώρα που οι τιμές πέφτουν. Από τιμήματα που ήταν πολλαπλάσια κατά 6 φορές της λογιστικής αξίας τη διετία 2006 - 2007, η αγορά «προσγειώνεται» σε δύο φορές το πολύ ή ακόμη και κάτω από τη λογιστική αξία.

 

Οι αναλυτές διακρίνουν τρεις κατηγορίες πωλητών: δυτικοευρωπαϊκές τράπεζες που υποχρεούνται να πωλήσουν εξαιτίας της κρατικής βοήθειας που λαμβάνουν, όμιλοι που θέλουν να αναδιαρθρώσουν τον ισολογισμό τους και να επικεντρωθούν στις δικές τους αγορές και, τέλος, τοπικές τράπεζες που δεν «βγαίνουν» και ζητούν αγοραστή. Η κρίση δημιουργεί ευκαιρίες για όσους τουλάχιστον έχουν οικονομική ισχύ και πλεόνασμα κεφαλαίων, καθώς η εκτίναξη των αποτιμήσεων στις χρυσές ημέρες της ΝΑ Ευρώπης είχε αποτρέψει κινήσεις εξαγορών.

 

Αυτή τη στιγμή, οι ευρωπαϊκές και ελληνικές τράπεζες έχουν «παγώσει» σε μεγάλο βαθμό τα σχέδια επέκτασης και συντηρούν τις επενδύσεις τους στις χώρες της περιοχής, εν αναμονή της επιστροφής στην ανάπτυξη. Ακόμη και εάν υπάρξουν ενδιαφέρουσες περιπτώσεις εξαγορών, η απόφαση δεν είναι εύκολη, καθώς παραμένει η αβεβαιότητα για την κρίση. Οι αναλυτές επισημαίνουν, πάντως, ότι αρκεί να γίνει η αρχή, για να δώσει έναυσμα σε γενικότερη κινητικότητα, με προϋπόθεση την ελκυστική αποτίμηση.

 

Πάνω από 50 δισ. ενεργητικό

 

Υπερβαίνει τα 50 δισ. ευρώ το ενεργητικό των ελληνικών τραπεζικών ομίλων στην αναδυόμενη Ευρώπη και ισοδυναμεί με το ένα πέμπτο του εγχώριου ΑΕΠ. Το 75% του συνολικού ενεργητικού βρίσκεται σε Τουρκία, Ρουμανία και Βουλγαρία, ενώ σημαντικό είναι το μερίδιο της παρουσίας στην Πολωνία, παρότι η είσοδος στην αγορά είναι πρόσφατη. Το μεγαλύτερο ύψος χορηγήσεων καταγράφεται στη Ρουμανία και των καταθέσεων στην Τουρκία. Η παρουσία των ελληνικών ομίλων είναι, σε πολλές περιπτώσεις, σημαντική για τη χώρα υποδοχής, αλλά μικρή σε σχέση με το συνολικό ενεργητικό. Για παράδειγμα, ενώ στην Αλβανία το ενεργητικό των ελληνικών τραπεζών αντιστοιχεί στο 27% του συνόλου για την αγορά της χώρας, είναι μόλις το 0,4% του ενεργητικού των ελληνικών τραπεζικών ομίλων.