Αναφορικά με την Ελλάδα κάποιοι πολιτικοί και παράγοντες των αγορών δηλώνουν ότι ‘οι αγορές είναι καλύτερα προετοιμασμένες σήμερα για να αντιμετωπίσουν μια χρεοκοπία’. Πότε ξανά είχαμε τέτοιες εκτιμήσεις; Στα μέσα Σεπτεμβρίου του 2008 λίγες ημέρες πριν την κατάρρευση των Lehman Brothers.

Εάν υπάρχει ένα δίδαγμα από την τελευταία 5ετία είναι πως η χρηματοοικονομική μόλυνση  λειτουργεί με απρόβλεπτους τρόπους, ιδίως μετά από ένα μεγάλο σοκ όπως είναι η χρεοκοπία ενός μεγάλου χρηματοοικονομικού ιδρύματος ή μιας χώρας. Ακόμη κι αν οι αγορές έχουν προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο μιας ελληνικής χρεοκοπίας, οι πρακτικές επιπτώσεις ενός τέτοιου γεγονότος μπορεί να είναι πολύ μεγάλης κλίμακας.

Καταρχήν η Ελλάδα θα πρέπει μάλλον να βγει από το ευρώ, καθώς δεν θα έχει άλλο τρόπο χρηματοδότησης των τρεχουσών δαπανών της από την εκτύπωση του δικού της νομίσματος. Θα χρειαστούν έλεγχοι κεφαλαίων, κλείσιμο τραπεζών και κρατικοποιήσεις προκειμένου να αντιμετωπιστεί μια μαζική απόσυρση καταθέσεων. Οι αντιδικίες μεταξύ πιστωτών και δανειοληπτών θα αυξηθούν δραματικά. Η κοινωνική και πολιτική σταθερότητα της χώρας θα διακυβευτεί σοβαρά.

Δεύτερον, η πολιτική κρίση θα μεταδοθεί στους ευρωπαϊκούς θεσμούς επειδή θα έχουν αποδειχτεί ανίκανοι να λύσουν το πρόβλημα. Οι ζημιές που θα υποστούν οι φορολογούμενοι των άλλων ευρωπαϊκών κρατών θα τροφοδοτήσουν αντιδράσεις ενάντια στην οικονομική στήριξη των άλλων υπερχρεωμένων κρατών. Οι προοπτικές για περαιτέρω ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και του μόνιμου Ευρωπαϊκού Μηχανισμού θα εξασθενίσουν και οι δικλείδες ασφάλειας ενάντια στη μόλυνση θα υπονομευθούν.

Τρίτον, οι πιστωτές θα αποθαρρυνθούν για περαιτέρω επενδύσεις σε μια Ευρωζώνη που δεν μπορεί να διαχειριστεί το πρόβλημα του χρέους της. Η μόλυνση θα μπορούσε να φτάσει  ακόμη και στον πυρήνα του ευρωπαϊκού συστήματος.

Τέταρτον, οι χρηματοοικονομικές πιέσεις περί το ευρώ μπορούν να πλήξουν σοβαρά την οικονομική ανάκαμψη όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, ενδεχομένως και στις αναδυόμενες αγορές. Τα δημόσια οικονομικά θα επιδεινωθούν περαιτέρω σε πολλές χώρες αυξάνοντας τον κίνδυνο εθνικών χρεοστασίων. Η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να βυθιστεί ξανά σε ύφεση, όπως έγινε μετά την κατάρρευση των Lehman.

Επομένως, τι πρέπει να γίνει για να αποφύγουμε ένα τέτοιο σενάριο;

Η Ελλάδα δεν έχει ένα τυπικό πρόβλημα ισοζυγίου πληρωμών που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με βραχυπρόθεσμη ή μεσοπρόθεσμη προσαρμογή και χρηματοδότηση. Έχει ένα σημαντικό διαρθρωτικό πρόβλημα που μπορεί να λυθεί μόνο μέσα από το συνδυασμό  μακροοικονομικών, διαρθρωτικών και κοινωνικών μέτρων. Χρειάζεται επίσης μακρόχρονη τεχνική βοήθεια που θα εφαρμόζεται με συνέπεια για την επόμενη 10ετία. Ακόμη και αν ακολουθήσει το συμφωνηθέν πρόγραμμα στο ακέραιο, η Αθήνα δεν θα μπορέσει να αποκτήσει πρόσβαση στις αγορές για πολλά χρόνια.

Αυτό που απαιτείται είναι πολύ πιο κοντά σε εκείνο τον τύπο προγραμμάτων που εφαρμόζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, βάσει του Μηχανισμού Μείωσης της Φτώχειας και Ενίσχυσης της Ανάπτυξης, με επίσημη χρηματοδότηση για πολλά χρόνια και με όρους που θα διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους. Πρέπει να τεθούν αυστηρές προϋποθέσεις, σύμφωνα με την πρακτική που ακολουθεί το ΔΝΤ για αυτά τα προγράμματα, αλλά όχι υπό τη συνεχή απειλή μιας χρεοκοπίας που περιορίζει την πολιτική στήριξη προς τα σωστά μέτρα στην Ελλάδα και τροφοδοτεί την αστάθεια στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Αυτή η επιλογή εγείρει όμως τρία βασικά ζητήματα. Πρώτον, έχει κόστος. Αλλά η  εναλλακτική λύση θα στοιχίσει περισσότερο και σε όλους. Δεύτερον, άλλες υπερχρεωμένες χώρες μπορεί να μπουν στον πειρασμό να ζητήσουν τους  ίδιους όρους με αυτούς που δόθηκαν στην Ελλάδα. Οι ευρωπαϊκές αρχές ωστόσο επιμένουν ότι η Ελλάδα είναι μοναδική περίπτωση και θα πρέπει να επιμείνουν σε αυτή τη δέσμευση. Επιπλέον, και οι άλλες χώρες είναι απίθανο να θελήσουν να βρεθούν στην οικτρή κατάσταση που βρίσκεται η Ελλάδα μόνο για να πετύχουν καλύτερους όρους. Τρίτον, σε αυτό το σημείο της διαπραγμάτευσης, ίσως είναι πολύ αργά να επιχειρήσουμε μια τέτοια ανατροπή των όρων. Αλλά ποτέ δεν είναι αργά για να προσπαθήσουμε να αποτρέψουμε μια καταστροφή.