Μπορεί πολλοί οικονομικοί σχολιαστές να είδαν σωστά ένα πρώτο βήμα ποσοτικής χαλάρωσης από την ‘πίσω πόρτα’ στην απόφαση της ΕΚΤ να χορηγήσει φτηνή μακρόχρονη ρευστότητα ύψους μισού τρις ευρώ στις ευρωπαϊκές τράπεζες , καθώς από τα 500 δις ευρώ που έριξε η κεντρική τράπεζα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα τα 200 δις δεν ήταν ‘αποστειρωμένα’… Αλλά αυτό δεν πρέπει να μας ξεγελά και να μας κάνει να πιστεύουμε ότι η πολιτική της ΕΚΤ μοιάζει με της FED. H αλήθεια είναι ότι η Ευρώπη αγαπάει πρωτίστως τις τράπεζές της και πως η προσφορά της ΕΚΤ αντιπροσωπεύει περισσότερο μια προσπάθεια για την αποτροπή ενός πιστωτικού κραχ και μιας σειράς τραπεζικών χρεοκοπιών που θα μπορούσαν να προέλθουν από την ταχεία απομόχλευση του χρηματοπιστωτικού κλάδου παρά ένα εγχείρημα εκτύπωσης χρήματος στα πρότυπα της FED το οποίο θα μπορούσε να περάσει στην πραγματική οικονομία.

Είναι πολύ πιθανό ότι τα ιταλικά και τα ισπανικά κρατικά ομόλογα θα επωφεληθούν λίγο από τη νέα φτηνή ρευστότητα, αλλά το χρήμα της ΕΚΤ αναμένεται να χρησιμοποιηθεί κυρίως για να συνδράμει τις άμεσες ανάγκες αναχρηματοδότησης των τραπεζών. Μέσα στην προσεχή τριετία οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα κληθούν να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία ύψους 3 τρις ευρώ για να περιορίσουν τη μόχλευσή τους και να κατορθώσουν να ανταποκριθούν στους νέους αυστηρούς κανόνες κεφαλαιακών απαιτήσεων για Core Tier 1 9% της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής.

Από την άλλη μεριά όμως, το γεγονός ότι η κίνηση της ΕΚΤ αποτρέπει το πιστωτικό κραχ και επιτρέπει στις τράπεζες να κάνουν απομόχλευση με πιο ήπιους ρυθμούς βοηθά τα κράτη καθώς οι κίνδυνοι των τραπεζών και των κρατών στην ευρωπαϊκή περιφέρεια είναι στενά συνδεδεμένοι. Ενώ παράλληλα η άκρως φτηνή τριετής ρευστότητα συνδράμει και στον περιορισμό των τριβών που προκαλούνται από τις μεγάλες και συνεχιζόμενες κεφαλαιακές εκροές των αμερικανικών κεφαλαίων διαχείρισης διαθεσίμων από τις ευρωπαϊκές τράπεζες και που το τελευταίο δίμηνο είχαν εκμηδενίσει το διατραπεζικό δανεισμό. 

Τα 490 δις ευρώ που δανείστηκαν πάνω από 500 ευρωπαϊκές τράπεζες – πρόκειται για το υψηλότερο ποσό ρευστότητας που χύθηκε στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα από την ΕΚΤ – αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα του συνόλου των αναχρηματοδοτικών αναγκών των ευρωπαϊκών τραπεζών για τους τίτλους τους που ωριμάζουν μέσα στο 2012. Τα 490 δις ευρώ καλύπτουν επίσης μία ως μιάμιση φορά το σύνολο των χρηματοδοτικών αναγκών της Ισπανίας και της Ιταλίας για το 2012. Επιπλέον, η ΕΚΤ θα διεξάγει άλλη μια ανάλογη προσφορά ρευστότητας το Φεβρουάριο σε μια προσπάθεια να βοηθήσει απευθείας τις τράπεζες που πρέπει να αντλήσουν κεφάλαια.

Όλα αυτά όμως αντιπροσωπεύουν ένα εγχείρημα πολύ διαφορετικό από τη λεγόμενη ποσοτική χαλάρωση της αμερικανικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας, η οποία από το 2008 ως το 2010 αγόρασε κρατικά ομόλογα και άλλους τίτλους ύψους 2 τρις δολαρίων ρίχνοντας νέο χρήμα στην αγορά προκειμένου να τονώσει την αμερικανική οικονομία.

«Στην πραγματική πιστωτική χαλάρωση, η κεντρική τράπεζα παράγει χρήμα και με αυτό  αγοράζει περιουσιακά στοιχεία, πραγματοποιεί δηλαδή άμεση παρέμβαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Αντίθετα, αυτό που κάνει η ΕΚΤ είναι να διαθέτει ρευστότητα στις τράπεζες έναντι εγγυήσεων. Κάποιος κόσμος μπορεί να νιώσει απογοήτευση γιατί δεν πρόκειται για το μπαζούκα που έλπιζε», σημείωσε σχολιάζοντας την κίνηση της ΕΚΤ ο επικεφαλής επενδυτικής στρατηγική της γαλλικής BNP Paribas Γουΐλλιαμ ντε Βίλντερ. «Από την άλλη μεριά όμως, με τόση ρευστότητα οι τράπεζες θα καταφέρουν να διαχειριστούν καλύτερα τους ισολογισμούς τους. Θα έχουν μεγαλύτερη ευελιξία. Σε όρους ρευστότητας η ΕΚΤ έκανε ένα πολύ σημαντικό βήμα. Κάποια στιγμή μέσα στο 2012 ο κόσμος θα δει πως η κίνησή της αυτή θα έχει συμβάλει ώστε η αγορά να πάει πολύ καλύτερα».

Με την παροχή τριετούς φτηνής ρευστότητας, οι ευρωπαϊκές τράπεζες δανείζονται από την ΕΚΤ με επιτόκιο 1% και μπορούν να αγοράσουν κρατικά ομόλογα με την ίδια διάρκεια λήξης και να εκμεταλλευτούν τη διαφορά αποδόσεων που είναι κοντά στις 400 μονάδες βάσης. Σύμφωνα με δηλώσεις του Γάλλου πρόεδρου Νικολά Σαρκοζί της 8ης Δεκεμβρίου, αυτός ήταν και ο στόχος των έκτακτων μέτρων της ΕΚΤ. Σύμφωνα ωστόσο με συγκλίνουσες εκτιμήσεις των αναλυτών, δεν πρόκειται να υπάρξουν μαζικές αγορές κρατικών ομολόγων από τις τράπεζες – όχι πολύ πέρα από το ύψος των 100 δις ευρώ. Η πλειοψηφία των τραπεζών αναμένεται να χρησιμοποιήσει το χρήμα της ΕΚΤ για να καλύψει δικές της χρηματοδοτικές ανάγκες, κάποιες μικρές και μεσαίες ιταλικές και ισπανικές τράπεζες θα αγοράσουν κρατικά ομόλογα για να κερδίσουν από το carry trade, ενώ ορισμένες μεγάλες γαλλικές και ιταλικές τράπεζες δήλωσαν ότι θα χρησιμοποιήσουν τα χρήματα για να ενισχύσουν το δανεισμό τους προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.