Αρχίζει να χάνει την υπομονή του το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, όχι μόνο με τις κυβερνητικές καθυστερήσεις, αλλά και με την άρνηση των Ελλήνων τραπεζιτών να προχωρήσουν στην εφαρμογή του δικού τους «μνημονίου». Την ίδια ώρα, πολλά ερωτηματικά έχει δημιουργήσει η προσφυγή της Τράπεζας της Ελλάδος στο μηχανισμό της Ενίσχυσης Ρευστότητας Έκτακτης Ανάγκης (Emergency Liquidity Assistance – ELA), καθώς η εφαρμογή αντίστοιχων μέτρων στην Ιρλανδία μόνο ως παράδειγμα προς μίμηση δεν μπορεί να θεωρηθεί.

Στη χθεσινή ανακοίνωση, την οποία εγκρίνει τυπικά την αποδέσμευση άλλης μιας δόσης του διεθνούς δανείου των 110 δις. ευρώ, το ΔΝΤ στέλνει ένα σαφές μήνυμα στους τραπεζίτες, ότι τα όρια ανοχής στην καθυστέρηση της αναγκαίας αναδιάρθρωσης του συστήματος εξαντλούνται και θα πρέπει να επιταχύνουν άμεσα το βηματισμό τους.

Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα παραμένει σταθερό, τονίζει το Ταμείο, σημειώνοντας ότι οι τράπεζες θα έχουν τον απαραίτητο χρόνο για να προχωρήσουν ομαλά τις διαδικασίες αναδιάρθρωσης, ενώ όσες χρειασθούν πρόσθετη κεφαλαιακή στήριξη, χωρίς να μπορούν να την εξασφαλίσουν με άλλους τρόπους, το ΔΝΤ υποδεικνύει ότι υπάρχει το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας για να τις ενισχύσει.

Σύμφωνα με πληροφορίες του “B”, αξιωματούχοι του ΔΝΤ έχουν εκφράσει κατ’ επανάληψη στον υπουργό Οικονομικών και το διοικητή της ΤτΕ τη δυσφορία τους για τους αργούς ρυθμούς, με τους οποίους οι ελληνικές τράπεζες προσαρμόζονται στο νέο τοπίο. Η απάντηση των ελληνικών αρχών ήταν συνεχείς διαβεβαιώσεις, ότι οι αναδιαρθρώσεις θα προχωρήσουν, αλλά σε όλα τα πεδία καταγράφονται μεγάλες καθυστερήσεις: η μοναδική προσπάθεια συγχώνευσης μεγάλης κλίμακας, ανάμεσα σε Εθνική και Alpha, είχε ατυχή κατάληξη, ενώ ακόμη και στοιχειώδη μέτρα, όπως η κάλυψη των κενών στα κεφάλαια της ATEbank, δεν έχουν ακόμη εφαρμοσθεί, παρότι έχουν ήδη περάσει πολλοί μήνες από τα τελευταία τεστ αντοχής των ευρωπαϊκών αρχών, που επισήμαναν το πρόβλημα.

Τις εκτιμήσεις του Ταμείου, ότι οι αναγκαίες αναδιαρθρώσεις στο τραπεζικό σύστημα πρέπει να προωθηθούν με πολύ ταχύτερους ρυθμούς από όσο κινούνται σήμερα οι τραπεζίτες, ενισχύουν οι σοβαρές πιέσεις στη ρευστότητα του συστήματος, καθώς η ΕΚΤ φαίνεται ότι έχει χαράξει μια «κόκκινη γραμμή», πέραν της οποίας δεν πρόκειται να ενισχύσει άλλο τις ελληνικές τράπεζες, διαιωνίζοντας το πρόβλημα της εξάρτησής τους από τις χρηματοδοτήσεις της.

Σύμφωνα με πληροφορίες, από την Φραγκφούρτη έχει καταστεί σαφές στην κυβέρνηση, την ΤτΕ και τις εμπορικές τράπεζες, ότι πέρα από τις πρόσθετες χρηματοδοτήσεις που θα προσφερθούν, με κάλυμμα εγγυημένους τίτλους από την κυβέρνηση, δεν πρόκειται να «ανοίξουν» άλλο οι γραμμές χρηματοδότησης από την ΕΚΤ. Αντίθετα, η ΕΚΤ διαμηνύει ότι είναι θέμα χρόνου –και πάντως θα αποφασισθεί μέσα στους επόμενους μήνες- η απόσυρση των μέτρων παροχής απεριόριστης ρευστότητας στις τράπεζες για μεγάλες περιόδους. Άλλωστε, η αύξηση των επιτοκίων του ευρώ κατά 0,25%, που αναμένεται να αποφασισθεί τον επόμενο μήνα, δείχνει με αρκετή σαφήνεια την πρόθεση της ΕΚΤ για πιο «σφιχτή» νομισματική πολιτική, με την οποία δεν συνάδει η παροχή απεριόριστης ρευστότητας στο σύστημα, ούτε και η διαρκής αύξηση των χρηματοδοτήσεων στις τράπεζες των «προβληματικών» χωρών της ευρωζώνης.

Πολλά ερωτηματικά για τις πραγματικές πιέσεις που δέχεται η ρευστότητα των τραπεζών έχει δημιουργήσει η απόφαση της ΤτΕ, που καλύπτεται και νομοθετικά από την κυβέρνηση με πρόσφατη τροπολογία του υπουργού Οικονομικών, να θέσει σε εφαρμογή το ανορθόδοξο μέτρο της απευθείας παροχής ρευστότητας στις τράπεζες, χωρίς να μετέχει στη διαδικασία η ΕΚΤ.

Η παροχή έκτακτων ενισχύσεων ρευστότητας από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες (ELA) προβλέπεται ως δυνατότητα από το πλαίσιο κανόνων του Ευρωσυστήματος, αλλά μόνο για έκτακτες περιπτώσεις. Αυτής της μορφής η παροχή ρευστότητας αφήνει ολόκληρο τον κίνδυνο αθέτησης υποχρεώσεων στην εθνική κεντρική τράπεζα και στην εθνική κυβέρνηση που παρέχει την τελική εγγύηση των δανείων. Οι τράπεζες δίνουν ως κάλυμμα δανεισμού στοιχεία του ενεργητικού τους πολύ χαμηλής ποιότητας (τιτλοποιημένα δάνεια κ.α.), τα οποία δεν μπορούν να γίνουν δεκτά από την ΕΚΤ. Συνεπώς, είναι πολύ μεγάλος ο κίνδυνος, αν κάτι πάει στραβά με τις χρηματοδοτήσεις από το ELA, όπως συνέβη για παράδειγμα στην Ιρλανδία, να βρεθεί το Δημόσιο εκτεθειμένο σε μεγάλες υποχρεώσεις, που βαρύνουν το δημόσιο χρέος.

Η εσπευσμένη χρήση του ELA αυτή την περίοδο, σύμφωνα με πληροφορίες του «Β», προορίζεται να καλύψει τις χρηματοδοτικές ανάγκες ορισμένων ελληνικών τραπεζών, οι οποίες χρησιμοποιούσαν σε μεγάλη έκταση για τη χρηματοδότηση τους από την ΕΚΤ στοιχεία ενεργητικού χαμηλής ποιότητας, τα οποία από την 1η Ιανουαρίου 2011 δεν γίνονται αποδεκτά από την  Φραγκφούρτη. Αυτό δημιούργησε μεγάλη πίεση σε ορισμένες τράπεζες, οι οποίες έχουν εξαντλήσει όλα τα αποδεκτά τους καλύμματα για δανεισμό από την ΕΚΤ, ενώ θα εξακολουθήσουν να έχουν «τρύπες» ρευστότητας, ακόμη και μετά την εξάντληση του νέου «πακέτου» κρατικών εγγυήσεων δανεισμού των 30 δις. ευρώ.

Όλα αυτά δείχνουν, όμως, ότι στο τραπεζικό σύστημα υπάρχουν ορισμένοι «θύλακες προβληματικότητας», για τους οποίους θα πρέπει σύντομα να βρεθεί μια βιώσιμη λύση, καθώς οι έκτακτες ενισχύσεις ρευστότητας από την ΤτΕ δημιουργούν μεγάλους κινδύνους για το Δημόσιο και, πάντως, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως μέτρο μόνιμης αντιμετώπισης του προβλήματος. Τραπεζικά στελέχη εκτιμούν, ότι αυτό το πρόβλημα ρευστότητας που εντοπίζεται σε ορισμένες τράπεζες θα είναι το κλειδί για τις συγχωνεύσεις ανάγκης, στις οποίες θα οδηγηθούν θέλοντας και μη εντός του 2011.