Τα «σύννεφα» μιας ακόμη σοβαρότερης κρίσης ρευστότητας, που απειλεί να μετατρέψει τις τράπεζες σε «μαύρη τρύπα» της οικονομίας, ανεβάζοντας σε πρωτόγνωρα επίπεδα τις αρνητικές καθαρές ροές πιστώσεων στον ιδιωτικό τομέα, σωρεύονται απειλητικά στον ορίζοντα: τελευταίες πληροφορίες του “B”  αναφέρουν ότι η Moody’s προσανατολίζεται να «τσεκουρώσει» κατά δύο βαθμίδες την πιστοληπτική αξιολόγηση της Ελλάδας μέσα στο πρώτο 15ήμερο του Ιανουαρίου και αμέσως μετά να κινηθεί στην ίδια κατεύθυνση υποβάθμισης αξιολογήσεων των μεγαλύτερων τραπεζών.

Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν, ότι κορυφαία στελέχη του υπουργείου Οικονομικών κάνουν δραματικές προσπάθειες στο παρασκήνιο να σταματήσουν την κίνηση της Moody’s. Ειδικότερα, έχουν απευθύνει έκκληση στο διεθνή οίκο να «παγώσει» τη διαδικασία αξιολόγησης μέχρι να δημοσιευθούν τα θετικά, όπως ελπίζει το υπουργείο, στοιχεία για την εκτέλεση του προϋπολογισμού το πρώτο δίμηνο του έτους. Στο υπουργείο ανησυχούν ιδιαίτερα για το νέο «ντόμινο» υποβαθμίσεων που θα αρχίσει από την Moody’s, καθώς και η S&P, όπως και η Fitch, έχουν προειδοποιήσει ότι θα προχωρήσουν σε υποβάθμιση της Ελλάδας και αν γίνει η πρώτη κίνηση από την Moody’s το πιθανότερο είναι ότι θα κινηθούν άμεσα.

Παρά ταύτα, οι πληροφορίες επιμένουν, ότι η Moody’s δεν σκοπεύει να λάβει σοβαρά υπόψη τις εκκλήσεις του υπουργείου Οικονομικών και θα προχωρήσει στην υποβάθμιση της πιστοληπτικής αξιολόγησης της χώρας μέσα στις επόμενες εβδομάδες κατά δύο βαθμίδες, δηλαδή από το Ba1 στο Ba3. Πρόκειται για την τρίτη κατηγορία «σκουπιδιών» στην κλίμακα της Moody’s και ουσιαστικά οι τίτλοι με αυτή την αξιολόγηση προσεγγίζονται μόνο από κερδοσκοπικά χαρτοφυλάκια αναδυόμενων αγορών.

Η νέα κρίση ρευστότητας που ετοιμάζονται να προκαλέσουν στις τράπεζες οι οίκοι αξιολόγησης εκτιμάται ότι θα απαιτήσει πρόσθετα ποσά εγγυήσεων από το Δημόσιο (της τάξεως των 15 δις. ευρώ) που ήδη έχει προσφέρει εγγυήσεις δανεισμού συνολικού ύψους 55 δις. ευρώ. Το νέο «πακέτο» εγγυήσεων, όμως, απλώς θα «κλείσει τρύπες» στους ισολογισμούς των τραπεζών, χωρίς να επηρεάσει θετικά τη ρευστότητα, παρότι από το φθινόπωρο η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδέσει την παροχή των εγγυήσεων με «σύμφωνα παροχής ρευστότητας» από τις τράπεζες που θα τις λάβουν.

Το πρώτο εξάμηνο του 2011, όπως εκτιμούν τραπεζικά στελέχη, οι τράπεζες θα συνεχίσουν να αφαιρούν ρευστότητα από την οικονομία και ο ρυθμός της πιστωτικής επέκτασης αναμένεται να διατηρηθεί αρνητικός. Μιλώντας πρόσφατα στη Βουλή, και επιχειρώντας να εξηγήσει πώς οι τεράστιες εγγυήσεις που έχει προσφέρει στο τραπεζικό σύστημα το Δημόσιο δεν οδηγούν σε αύξηση της πιστωτικής επέκτασης, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γ. Προβόπουλος, είχε υποστηρίξει ότι οι υποβαθμίσεις του Δημοσίου και των τραπεζών, οι εκροές καταθέσεων και η επιδείνωση της πιστοληπτικής αξιολόγησης επιχειρήσεων και νοικοκυριών δικαιολογούν τη στάση των τραπεζών.

Τα τελευταία στοιχεία της ΤτΕ επιβεβαιώνουν ότι στο 11μηνο του 2011 οι τράπεζες, που άλλοτε υποστήριζαν την ανάπτυξη της οικονομίας με πιστωτική επέκταση που ξεπερνούσε και το 20%, μετατράπηκαν σε «μαύρες τρύπες», αφαιρώντας μεγάλα ποσά ρευστότητας από επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Συνολικά, αφαίρεσαν 1,541 δις. ευρώ, σύμφωνα με επεξεργασία των στοιχείων της ΤτΕ από το ”B”.

Τα στοιχεία της ΤτΕ παραπέμπουν σε τραπεζικό σύστημα-ζόμπι, το οποίο όχι μόνο δεν είναι σε θέση να προσφέρει «φρέσκο χρήμα» για την ανάπτυξη της οικονομίας, αλλά απορροφά ρευστότητα με επικίνδυνα επιταχυνόμενους ρυθμούς, ιδιαίτερα από τον Αύγουστο και μετά:

n  Το τετράμηνο Αυγούστου-Νοεμβρίου, εμφανίσθηκε θετική μηνιαία καθαρή ροή πιστώσεων μόνο τον Σεπτέμβριο (περίπου 1 δις. ευρώ). Τον Αύγουστο η αρνητική καθαρή ροή ξεπέρασε τα 1,12 δις. ευρώ, τον Οκτώβριο έφθασε τα 661 εκατ. ευρώ και τον Νοέμβριο τα 835 εκατ. ευρώ. Συνολικά αυτό το τετράμηνο, το τραπεζικό σύστημα εμφάνισε αρνητικές καθαρές ροές άνω των 1,6 δις. ευρώ, δηλαδή απορρόφησε από τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας περισσότερη ρευστότητα από όση διέθεσε.

n  Συνολικά στο 11μηνο του 2010, καταγράφονται επτά μήνες αρνητικής καθαρής ροής πιστώσεων και μόνο τέσσερις με θετική καθαρή ροή. Έτσι, το ποσό που αφαίρεσαν οι τράπεζες από την οικονομία μέχρι το τέλος Νοεμβρίου έφθασε τα 1,541 δις. ευρώ. Ο ρυθμός της πιστωτικής επέκτασης έχει «γκρεμισθεί» κατά τη διάρκεια της κρίσης, που άρχισε στα τέλη του 2008 και κορυφώθηκε το φθινόπωρο του 2009: από 15,9% το 2008, έπεσε στο 4,2% στο τέλος του 2009 και στο 0,4% αυτό το Νοέμβριο. Τραπεζικά στελέχη εκτιμούν ότι τον Δεκέμβριο θα εμφανισθεί για πρώτη φορά αρνητικός ρυθμός πιστωτικής επέκτασης, καθώς μάλιστα και τον Νοέμβριο, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία, οι καταθέσεις μειώθηκαν κατά 2 δις. ευρώ περίπου, ενώ συνολικά μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου οι εκροές αναμένεται να ξεπεράσουν τα 30 δις. ευρώ.

Τραπεζικά στελέχη τονίζουν, ότι αν τον Ιανουάριο επιβεβαιωθούν οι δυσμενείς προβλέψεις για τις κινήσεις των οίκων αξιολόγησης, το τραπεζικό σύστημα θα περάσει στην πιο επικίνδυνη φάση της κρίσης ρευστότητας και οι συνέπειες για την οικονομική δραστηριότητα θα είναι δραματικές, καθώς η «αφαίμαξη» επιχειρήσεων και νοικοκυριών με αρνητικές καθαρές ροές πιστώσεων θα ξεπεράσει κάθε προηγούμενο αρνητικό ρεκόρ.