Menu

Η Ρωσία κάνει ένα βήμα προς τη μετα-Πούτιν εποχή

PutinInaugural Η ανακοίνωση του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν ότι θα διεκδικήσει τέταρτη θητεία ως πρόεδρος είχε προβλεφθεί εδώ και καιρό, παρ’ ότι φάνηκε σε ρώσους παρατηρητές (λανθασμένα) ότι περίμενε ασυνήθιστα πολύ για να το κάνει.

Λιγότερο προβλέψιμο είναι το πώς το σύστημα που δημιούργησε ο Πούτιν θα σχεδιάσει τη διαιώνιση του μετά το πέρας της θητείας του το 2024, όταν θα εμποδίζεται συνταγματικά να διεκδικήσει νέα θητεία.

Η τρίτη θητεία του Πούτιν ήταν η πιο σημαντική, ακόμη πιο σημαντική κι από την πρώτη, το 2000-2004, η οποία σηματοδοτήθηκε από τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις των αμερικανικών ρεπουμπλικανικών καθεστώτων, από έναν ενιαίο φόρο εισοδήματος, από τη σκληρή εξημέρωση των ολιγαρχών της δεκαετίας του 1990 και από την πρόσφατη αποκέντρωση της εξουσίας. Το 2012-2018, ο Πούτιν εγκατέλειψε κάθε προσποίηση του παιχνιδιού με τις ΗΠΑ και τους ευρωπαίους συμμάχους του και επεδίωξε να καταστήσει σαφές στον υπόλοιπο κόσμο ότι η Pax Americana τελείωσε. Σε αυτό, ήταν σε μεγάλο βαθμό επιτυχής. Έχει, ωστόσο, παραμελήσει τη βάση πάνω στην οποία στηρίζονται τα γεωπολιτικά του επιτεύγματα - τη δική του Ρωσία, το τεράστιο, ακόμα φτωχό, όλο και πιο κυνικό και δυνητικά πολύ θυμωμένο έθνος, που ο Πούτιν ίσως δεν αντιπροσωπεύει ή ακόμα και κυβερνά πια.

Ο Πούτιν διεκδικεί τις μεγαλύτερες επιτυχίες του έξω από τη Ρωσία. Έχει κρατήσει την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας και το Κρεμλίνο διατήρησε τον επιχειρησιακό έλεγχο των οχλοκρατούμενων, αυτονομιστικών «λαϊκών δημοκρατιών» στην ανατολική Ουκρανία, πιο πρόσφατα μέσω αυτού που έμοιαζε με ένα υποκινούμενο πραξικόπημα σε ένα από αυτά. Ο Πούτιν αποτράπηκε από περαιτέρω εδαφικά κέρδη με βάση το κόστος - φαίνεται σημαντικό για τον ίδιο να διατηρήσει χαμηλά τακτικά στρατιωτικά θύματα ενώ παράλληλα κάνει τους αντιπροσώπους να αναλάβουν το μεγαλύτερο μέρος του βάρους - αλλά οι ελάχιστοι στόχοι του, συμπεριλαμβανομένης της αστάθειας στην Ουκρανία, έχουν επιτευχθεί. Είναι προφανές ακόμη και στους πιο προκατειλημμένους παρατηρητές ότι, παρά την μαζική υποστήριξη της Δύσης, η σύγχρονη Ουκρανία είναι ένα διεφθαρμένο χάλι που είναι ελάχιστα πιο ευρωπαϊκό από ό, τι όταν ο λαός της αποφάσισε να ξεφύγει από τη ρωσική τροχιά στην αρχή της τρίτης θητείας του Πούτιν.

Παρά την αντίσταση των ΗΠΑ, ο Πούτιν βοήθησε τον συριακό σύμμαχό του, τον πρόεδρο Μπασάρ Αλ Ασάντ, να κερδίσει τον εμφύλιο πόλεμό του. Στο τέλος του 2017, είναι σαφές ότι αν ο Ασάντ αποχωρήσει, δε θα ανατραπεί, όπως οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ανέτρεψαν τον Σαντάμ Χουσεΐν και τον Μουαμάρ Καντάφι. Η επιτυχημένη και ελαφρά παρέμβαση του Πούτιν έχει ανασυγκροτήσει τον χάρτη σχέσεων της Μέσης Ανατολής, βοηθώντας αποτελεσματικά να αποσπάσει τη Τουρκία από τη δυτική συμμαχία και αναγκάζοντας ακόμη και τη Σαουδική Αραβία να επιδιώξει μια καλή λειτουργική σχέση με τη Μόσχα, η οποία στερεώθηκε από μια συμμαχία πολιτικής πετρελαίου.

Ο Πούτιν έχει επίσης δώσει ελπίδες σε λαϊκές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη, οι οποίες απέτυχαν να κερδίσουν κρίσιμες εκλογές φέτος αλλά οι οποίες θα παραμείνουν χρήσιμοι σύμμαχοι. Και, δικαίως ή όχι, η Ρωσία έχει εδραιωθεί στο μυαλό της Δυτικής ελίτ ως υπερδύναμη χάκερ, μια διαφορετική τεχνολογική δύναμη από τις ΗΠΑ με τα εμπορικά διαδικτυακά μεγαθήριά της. Είναι μια φήμη που ο Πούτιν προσπαθεί να ενδυναμώσει υιοθετώντας την τεχνολογία κρυπτογράφησης ως εναλλακτική λύση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα που κυριαρχείται από τη Δύση.

Όλα αυτά έχουν στοιχίσει τη θέση της Ρωσίας στις G8 και τις αόριστες φιλοδοξίες της για ένταξη σε μια ευρύτερη Ευρώπη, η οποία εκτείνεται από τη Λισαβόνα στο Βλαδιβοστόκ. Αλλά δεν έχει καταστήσει τη Ρωσία παρία στον υπόλοιπο κόσμο, κυρίως στην Κίνα, η οποία έχει επιτρέψει καλοπροαίρετα στον Πούτιν να κλονίσει τα θεμέλια της παγκόσμιας τάξης που κατευθύνεται από τη Δύση. Η τρίτη θητεία του Πούτιν θα μείνει στη μνήμη πιθανώς ως τα τέσσερα χρόνια που έκαναν έναν πολυπολικό κόσμο αν όχι πραγματικότητα, τότε μια πιθανότητα.

Αλλά καθώς η ικανότητα του Πούτιν εφαρμόστηκε στη γεωπολιτική, ήταν όλο και περισσότερο ένας απών ο φεουδάρχης στο εσωτερικό. Ο Γκλεμπ Παβλόβσκι, πολιτικός ηγέτης του Κρεμλίνου κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων του Πούτιν στην εξουσία, αποτύπωση αυτό το συναίσθημα καλύτερα σε συνέντευξη στο ραδιόφωνο Echo Moskvy την Τετάρτη:

«Για τον κόσμο, είναι η Ρωσία του Πούτιν. Αλλά στο εσωτερικό του, δεν είναι πια του Πούτιν, είναι ήδη μετά τον Πούτιν και όλοι οι κύριοι παίκτες προσπαθούν να κάνουν τις δικές τους κινήσεις, να δημιουργήσουν τους δικούς τους σκακιστές, να δημιουργήσουν μια δυναμική για τη στιγμή που ο Πούτιν δε θα είναι πλέον εκεί. Ο Πούτιν απλά περιτριγυρίζει προσπαθώντας να εισέλθει σε αυτή τη διαδικασία. Δεν νομίζω ότι είναι δυνατό για αυτόν να την κατέχει πια.»

Πράγματι, αν ο Πούτιν της πρώτης και της δεύτερης θητείας ήταν ένας ικανός μικροδιαχειριστής, κάνοντας όλες τις σημαντικές αποφάσεις και μεσολαβώντας σε κάθε σημαντική σύγκρουση, ο Πούτιν τώρα φαίνεται να έχει χάσει αυτή την ικανότητα.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνεχιζόμενη δίκη του πρώην υπουργού Οικονομίας Αλεξέι Ουλιουκάγεβ, εναντίον του οποίου ένας στενός συνεργάτης του Πούτιν, Ιγκόρ Σέτσιν, επικεφαλής του κρατικού πετρελαϊκού γίγαντα Rosneft, οργάνωσε μια επιχείρηση «κεντρί» για να τον κατηγορήσει ότι ζήτησε δωροδοκία ύψους 2 εκατομμυρίων δολαρίων. Η δίκη είναι ανοιχτή στον Τύπο και ο μυστικοπαθής επικεφαλής της Rosneft έχει υποστεί την προσβολή να καλείται επανειλημμένα να εμφανιστεί και να εφευρίσκει δικαιολογίες. Αυτό είναι το είδος της σύγκρουσης που, νωρίτερα, ο Πούτιν δεν θα είχε επιτρέψει να βγει προς τα έξω - τουλάχιστον όχι για πολύ.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η εριστική ανεξαρτησία του Ραμζάν Καντίροφ, του επικεφαλής της Τσετσενίας που εγκατέστησε το Πούτιν. Ο αξιοσημείωτος πλούτος, η βίαιη καταστολή των αντιπάλων και η επιμονή στις συντηρητικές ισλαμικές αξίες σε ένα κοσμικό κράτος αποτελούν μόνιμη πρόκληση για την εξουσία της Μόσχας - αλλά η πολεμική φήμη του Καντίροφ μοιάζει να κρατά σε απόσταση την ομοσπονδιακή μηχανή επιβολής του νόμου. Και πάλι, ο Πούτιν δεν έχει παρέμβει.

Ακόμα και η αποβολή ρώσων αξιωματούχων από τους χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του επόμενου έτους είναι ενδεικτική της αποδυνάμωσης της ηγεσίας του Πούτιν. Τα ρωσικά κρατικά προπαγανδιστικά πρακτορεία το συζητούν με όρους γεωπολιτικής αντεκδίκησης - αλλά ο Πούτιν θα μπορούσε να έχει πραγματοποιήσει μια εγχώρια εκκαθάριση και να διώξει αξιωματούχους που στην καλύτερη περίπτωση δεν κατάφεραν να εκθέσουν μια συνωμοσία ντόπινγκ στον ρωσικό αθλητισμό και στη χειρότερη περίπτωση, συμμετείχαν σε αυτήν. Θα μπορούσε τότε να απευθύνει έκκληση στον Πρόεδρο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής Τόμας Μπαχ για στήριξη. Ωστόσο, δεν έχει πραγματοποιηθεί τέτοιος καθαρισμός, γεγονός που υποδηλώνει την απομακρυσμένη κατάσταση και τη σχετική αδιαφορία του Πούτιν.

Κατά τη διάρκεια της τρίτης θητείας, ο Πούτιν απομακρύνθηκε επίσης από την οικονομική πολιτική. Λίγη ήταν η προετοιμασία της Ρωσίας για μια εποχή χαμηλών τιμών πετρελαίου. Μια μέτρια αγροτική άνθηση που έχει μετατρέψει τη χώρα σε έναν κορυφαίο εξαγωγέα σιτηρών δεν υποκαθιστά τα έσοδα από χαμένες ποσότητες υδρογονανθράκων και η αργή οικονομική ανάπτυξη που βασίζεται σε αύξηση της κατανάλωσης από δανεισμούς δεν αρκεί για να δημιουργήσει οικονομική αισιοδοξία. Ο Πούτιν έχει επανειλημμένα δείξει την απροθυμία του να προωθήσει οποιαδήποτε τολμηρή αλλαγή που θα έδειχνε στους Ρώσους ένα πιο ελπιδοφόρο μέλλον.

Παρόλο που ο Πούτιν παραμένει ο πιο δημοφιλής πολιτικός της Ρωσίας, οι Ρώσοι είναι απαθείς για τις εκλογές του Μαρτίου. Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση του Levada Center, μόνο το 58% των ψηφοφόρων σκοπεύει να ψηφίσει. Το 2012, το 65,3% συμμετείχε και οι δημοσκοπήσεις παράλληλα με τον εκλογικό κύκλο ανέφεραν ότι περισσότερα από τα δύο τρίτα θα ψήφιζαν. Ο Αλεξέι Ναβάλνι, ο ακτιβιστής κατά της διαφθοράς και ο μοναδικός σοβαρός αντίπαλος του Πούτιν, δε θα μπορέσει να τρέξει εναντίον του, παρά τους μήνες εκστρατείας και τη συγκέντρωση ορατής υποστήριξης στην ρωσική ενδοχώρα, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων. Έχει υποσχεθεί να προωθήσει ενεργά το μποϊκοτάζ των εκλογών.

Η Σοβιετικού τύπου ανακοίνωση της καμπάνιας την Τετάρτη - κατά τη διάρκεια επίσκεψης σε εργοστάσιο φορτηγών στο Νίζνι Νόβγκοροντ, όπου ένας εργαζόμενος του απεύθυνε ένα «αυθόρμητο» ερώτημα σχετικά με τις εκλογές - αποδεικνύει την έλλειψη ιδεών του Κρεμλίνου, χαρακτηριστική της εσωτερικής πολιτικής κατά τη διάρκεια της τρίτης θητείας του Πούτιν. Η νομιμότητα του Πούτιν μετά την αναπόφευκτη νίκη του θα είναι η χαμηλότερη της βασιλείας του, υποκινώντας μια όλο και πιο ενεργό μάχη για διαδοχή, στην οποία οι νέοι παίκτες θα αρχίσουν να αναδύονται μόλις ο Πούτιν επανέλθει στον θρόνο.

Ο Πούτιν έχει οδηγήσει τη Ρωσία στον ρόλο του μεγαλύτερου γεωπολιτικού ταραχοποιού στον κόσμο. Αλλά η σημερινή της απόδοση δεν είναι βιώσιμη χωρίς συνεκτικές και επιτυχημένες εσωτερικές πολιτικές. Ο Πούτιν προήδρευσε, και μάλιστα ενεργοποίησε, μια διεφθαρμένη, ανεπαρκώς διοικούμενη χώρα, όπου οι άνθρωποι - συμπεριλαμβανομένων εκείνων που βρίσκονται στα κορυφαία επίπεδα των επιχειρήσεων και της εξουσίας - απλά φροντίζουν τον εαυτό τους όσο καλύτερα μπορούν. Το ζήτημα του τι είδους μέλλον θα μπορούσε να έχει η Ρωσία θα προκύψει μετά την επανεκλογή του Πούτιν, και ο Πούτιν δεν θα έχει αναγκαστικά πολλά να πει γι’ αυτό.

back to top